Xăng giảm sâu: Vì sao phở, bún bò, cơm tấm vẫn…làm ngơ?

Với người dân, điều họ mong là bữa cơm hằng ngày bớt đắt đỏ, để có thể yên tâm chi tiêu và dành nguồn lực cho những nhu cầu khác của cuộc sống.

Giá xăng dầu, điện và một số nguyên liệu đầu vào đã giảm, nhưng giá cơm bình dân, phở, bún, hủ tiếu tại nhiều hàng quán vẫn chưa hạ nhiệt. Trong khi siêu thị đẩy mạnh khuyến mãi, thị trường truyền thống vẫn khá im ắng.

Giá thực phẩm neo cao kéo dài không chỉ gây áp lực lên chi tiêu của người dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm sức mua suy yếu, gia tăng áp lực lạm phát.

Giá xăng dầu, điện và một số nguyên liệu đầu vào đã giảm, nhưng giá cơm bình dân, phở, bún, hủ tiếu tại nhiều hàng quán vẫn chưa hạ nhiệt. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Giá siêu thị giảm, hàng quán vẫn đứng yên

Từ đầu tháng 11, người tiêu dùng liên tiếp đón nhận những thông tin tích cực về giá cả. Giá xăng được điều chỉnh giảm ba lần liên tiếp, trong đó xăng E5 RON92 giảm tổng cộng 5.129 đồng/lít, E10 RON95 giảm 4.578 đồng/lít tính đến ngày 5/11. Giá bán lẻ điện bình quân cũng giảm 2% từ ngày 1/11.

Một số mặt hàng thực phẩm đã có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, điều người tiêu dùng mong chờ là giá bữa ăn hằng ngày giảm theo vẫn chưa thực sự trở thành hiện thực.

Ghi nhận tại TP.HCM cho thấy, giá nhiều món ăn bình dân đã tăng trong thời gian qua nhưng chưa có dấu hiệu điều chỉnh giảm. Một ổ bánh mì tăng khoảng 5.000 đồng, suất cơm bình dân tăng 5.000-10.000 đồng, thậm chí một tô bún bò có nơi tăng thêm 10.000 đồng.

Bà Mai, ngụ phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM phàn nàn rằng cách nay khoảng hơn một tháng nhiều quán cơm, bún, phở…đã tăng giá ít nhất 5.000 đồng/phần với lý do chi phí xăng dầu và nguyên liệu tăng.

Thế nhưng, khi giá xăng dầu giảm mạnh, giá bán vẫn không thay đổi. Hiện một đĩa cơm bình dân có giá thấp nhất khoảng 35.000 đồng, trong khi bún, phở phổ biến từ 45.000-55.000 đồng/tô.

Chị Hạnh, bán hủ tiếu trên đường Võ Thành Trang, giải thích quán chưa thể giảm giá vì nhiều nguyên liệu đầu vào như rau, thịt, trứng và gas vẫn chưa giảm tương ứng. Theo chị, người bán cũng muốn giữ khách bằng mức giá hợp lý nhưng không thể tự giảm giá khi các nhà cung cấp vẫn giữ giá bán.

"Nếu giá nguyên liệu giảm, tôi sẽ giảm giá cơm ngay", chị Hạnh chia sẻ.

Tương tự, anh Phan Tuấn, chủ một hàng ăn sáng trên đường Đồng Đen, phường Bảy Hiền, cho biết việc giảm giá bán ngay khi xăng dầu vừa giảm không đơn giản. Các khoản chi phí từ nguyên liệu, vận chuyển đến vận hành cửa hàng vẫn chưa ổn định. Nếu giảm giá bán trong khi đầu vào chưa giảm tương ứng, phần lợi nhuận vốn đã mỏng của người kinh doanh sẽ tiếp tục bị thu hẹp.

Giá thực phẩm neo cao kéo dài không chỉ gây áp lực lên chi tiêu của người dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm sức mua suy yếu, gia tăng áp lực lạm phát

Ở chiều ngược lại, các hệ thống bán lẻ hiện đại đã bắt đầu tăng cường chương trình khuyến mãi. MM Mega Market triển khai giảm giá đến 37% đối với thực phẩm tươi sống; Tops Market giảm 10% một số mặt hàng thực phẩm tươi sống khi khách mua trước 10 giờ. Lotte Mart và Saigon Co.op cũng luân phiên triển khai các chương trình ưu đãi đối với hàng thiết yếu.

Hiệu ứng tên lửa và lông vũ

Vì sao giá xăng tăng thì hàng hóa nhanh chóng tăng theo, nhưng khi xăng giảm, giá bán lại chậm điều chỉnh? Trong một lần chia sẻ với Một Thế Giới, chuyên gia tài chính Lâm Minh Chánh cho rằng hiện tượng này được giới kinh tế gọi là hiệu ứng "tên lửa và lông vũ", nghĩa là giá tăng vọt như tên lửa nhưng giảm chậm như lông vũ.

Theo ông, khi giá xăng tăng, doanh nghiệp thực sự phải chịu chi phí cao hơn nên có xu hướng điều chỉnh giá bán ngay. Ngược lại, khi xăng giảm, nhiên liệu chỉ là một trong nhiều cấu phần chi phí. Tiền lương, mặt bằng, lãi vay và nhiều khoản vận hành khác có thể vẫn giữ nguyên. Doanh nghiệp cũng có xu hướng giữ mức giá mới để bù đắp phần lợi nhuận đã mất trong giai đoạn chi phí tăng cao, chứ không hoàn toàn xuất phát từ tâm lý muốn tăng lợi nhuận.

Thực tế, giá xăng dầu chỉ là một mắt xích trong chuỗi hình thành giá thực phẩm. Từ người sản xuất, thương lái, đơn vị vận chuyển, chợ đầu mối đến nhà bán lẻ, mỗi khâu đều có chi phí riêng.

Đáng chú ý, phần lớn phương tiện vận tải hàng hóa sử dụng dầu diesel. Trong kỳ điều hành ngày 5/11, dầu diesel chỉ giảm 180 đồng/lít, xuống còn 28.696 đồng/lít. Mức giảm này chưa tạo ra thay đổi lớn đối với chi phí vận chuyển.

Bên cạnh đó, giá nguyên liệu thực phẩm cũng không đồng loạt giảm. Theo số liệu CPI tháng 10/2026 do Cục Thống kê công bố, mặc dù giá một số mặt hàng như thịt heo, gạo và trứng giảm, giá rau tươi, khô và chế biến lại tăng 1,62%; giá gas tăng 10,35%. Những yếu tố này tiếp tục gây áp lực lên chi phí chế biến, kinh doanh ăn uống.

Như vậy để khắc phục tình trạng giá tăng nhanh nhưng giảm chậm, cần minh bạch hơn diễn biến chi phí đầu vào và giá cước vận tải, khuyến khích áp dụng hợp đồng có cơ chế điều chỉnh phụ phí nhiên liệu hai chiều, đồng thời tăng cạnh tranh và kiểm tra việc kê khai giá. Khi chi phí giảm, doanh nghiệp cần có trách nhiệm chia sẻ lợi ích với người tiêu dùng.

Khi chi phí giảm, doanh nghiệp cần có trách nhiệm chia sẻ lợi ích với người tiêu dùng. Ảnh: Mai Đình

Giá thực phẩm neo cao, sức mua và lạm phát chịu sức ép

Điều đáng lo ngại hơn câu chuyện một tô phở hay đĩa cơm chưa giảm giá là tác động kéo dài của mặt bằng giá thực phẩm cao đối với đời sống người dân và nền kinh tế.

Theo Cục Thống kê, CPI tháng 10/2026 tăng 0,2% so với tháng trước và tăng 5,09% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 10 tháng, CPI tăng 4,57%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,24%.

Đáng chú ý, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,61%, tác động làm CPI chung tăng 1,65 điểm phần trăm. Riêng chỉ số giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình bình quân 10 tháng tăng 7,12%, cao hơn đáng kể mức tăng CPI chung.

Trong tháng 10, giá một số mặt hàng thực phẩm đã giảm nhưng dịch vụ ăn uống ngoài gia đình vẫn tăng 0,11%. Điều này cho thấy giá nguyên liệu hạ nhiệt chưa đồng nghĩa chi phí bữa ăn bên ngoài gia đình giảm tương ứng.

Với các hộ gia đình, thực phẩm và ăn uống là khoản chi thường xuyên, khó có thể cắt giảm hoàn toàn. Khi giá những mặt hàng thiết yếu duy trì ở mức cao, người dân phải dành nhiều tiền hơn cho nhu cầu cơ bản, buộc phải thu hẹp các khoản chi khác như mua sắm, giải trí, du lịch và dịch vụ.

Đối với nhóm lao động có thu nhập trung bình và thấp, sức ép này càng rõ rệt bởi phần lớn ngân sách gia đình phải dành cho ăn uống, nhà ở, đi lại và các nhu cầu thiết yếu. Giá cả tăng kéo dài đồng nghĩa thu nhập thực tế bị bào mòn, dù thu nhập danh nghĩa không thay đổi.

Đây cũng là một trong những yếu tố cần lưu ý khi đánh giá sức mua của thị trường. Theo Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng năm 2026 tăng 13,5% theo giá hiện hành.

Giá cả tăng kéo dài đồng nghĩa thu nhập thực tế bị bào mòn, dù thu nhập danh nghĩa không thay đổi.

Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng chỉ còn 7,7%, cao hơn 0,3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Cơ quan thống kê đánh giá sức mua thực của nền kinh tế chưa cải thiện mạnh.

Nếu giá thực phẩm và dịch vụ ăn uống tiếp tục neo cao, người tiêu dùng sẽ có xu hướng thắt chặt chi tiêu, tạo sức ép lên thị trường bán lẻ và các ngành dịch vụ. Đây là vòng luẩn quẩn không có lợi: giá sinh hoạt cao làm giảm thu nhập khả dụng, sức mua yếu khiến doanh nghiệp khó tăng doanh thu, trong khi chi phí cố định vẫn phải duy trì.

Ở góc độ điều hành vĩ mô, giá thực phẩm cũng là một yếu tố quan trọng trong bài toán kiểm soát lạm phát. CPI bình quân 10 tháng đã tăng 4,57%, vượt mục tiêu khoảng 4,5% đặt ra cho cả năm 2026.

Nếu các nhóm hàng thiết yếu tiếp tục tăng giá hoặc không giảm tương ứng khi chi phí đầu vào hạ nhiệt, áp lực kiểm soát CPI trong hai tháng cuối năm sẽ lớn hơn.

Giá một số nguyên liệu đầu vào đã giảm. Ảnh: Nguyễn Tuyết

Cần minh bạch chi phí, đưa lợi ích giảm giá đến người dân

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ ngày 4/11, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết việc đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% và giảm giá bán lẻ điện bình quân 2% từ ngày 1/11 được kỳ vọng làm CPI tháng 11 giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với tháng trước; CPI bình quân năm 2026 giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm.

Bộ Tài chính đồng thời xác định năm nhóm giải pháp trọng tâm để kiểm soát lạm phát, gồm theo dõi, dự báo sát diễn biến giá cả; bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu; phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ; điều hành thận trọng giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý; tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường, xử lý hành vi đầu cơ, găm hàng và thao túng giá.

Về phía Bộ Công Thương, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân từng nhấn mạnh rằng nếu doanh nghiệp lấy lý do giá xăng dầu tăng để điều chỉnh tăng giá hàng hóa thì khi giá xăng dầu giảm, giá hàng hóa cũng phải được điều chỉnh giảm tương ứng. Bộ Công Thương cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra việc niêm yết, kê khai giá, xử lý hành vi găm hàng và giữ giá bất hợp lý.

Giá xăng, điện giảm chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi một phần lợi ích đó được chuyển đến người tiêu dùng

Tại TP.HCM, công tác bình ổn thị trường và kích cầu tiêu dùng cũng cần được đẩy mạnh. Chương trình tổng kích cầu cuối năm 2026 - Tết Nguyên đán 2027 mang tên Vibrant HCMC có sự tham gia của hơn 100 thương hiệu, với tổng giá trị các gói kích cầu dự kiến hơn 250 tỉ đồng. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tăng khuyến mãi, đưa hàng hóa thiết yếu đến người tiêu dùng với mức giá cạnh tranh hơn.

Tuy nhiên, khuyến mãi chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, cần tăng kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất, nhà cung cấp và hệ thống phân phối, giảm tầng nấc trung gian, minh bạch giá thu mua, giá vận chuyển và giá bán lẻ. Cơ quan quản lý cũng cần tăng cường giám sát việc kê khai, niêm yết giá, nhất là những mặt hàng thiết yếu có biến động chi phí đầu vào rõ rệt.

Điều quan trọng là không thể yêu cầu mọi hàng quán giảm giá ngay lập tức khi chi phí chưa thực sự giảm. Nhưng cũng không thể để lý do chi phí tăng trở thành cái cớ để duy trì giá bán cao kéo dài, kể cả khi các yếu tố đầu vào đã hạ nhiệt.

Giá xăng, điện giảm chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi một phần lợi ích đó được chuyển đến người tiêu dùng. Bởi với người dân, điều họ mong đợi không chỉ là giá nhiên liệu rẻ hơn, mà còn là bữa cơm hằng ngày bớt đắt đỏ, để có thể yên tâm chi tiêu và dành nguồn lực cho những nhu cầu khác của cuộc sống.

Mai Đình – Nguyễn Tuyết