Vào tay người Nhật, số phận ‘vua’ bút bi Thiên Long sẽ ra sao?

Với nhiều người Việt, cây bút Thiên Long không chỉ là một thương hiệu văn phòng phẩm mà còn gắn với ký ức của nhiều thế hệ học trò.

Sau 45 năm gây dựng, thương hiệu Thiên Long chính thức bước vào một giai đoạn chuyển giao mới khi Tập đoàn Kokuyo (Nhật Bản) hoàn tất nhận chuyển nhượng 46,82% vốn tại doanh nghiệp này.

Với nhiều người Việt, đây là sự tiếc nuối bởi Thiên Long không chỉ là một thương hiệu văn phòng phẩm mà còn gắn với ký ức của nhiều thế hệ học trò.

Tuy nhiên, phía sau quyết định chuyển giao ấy là những tính toán về chiến lược, năng lực cạnh tranh và tương lai của một doanh nghiệp đang muốn bước ra thị trường toàn cầu.

Ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Thiên Long

Từ cây bút tuổi thơ đến thương vụ hàng nghìn tỉ đồng

Ngày 6/11, Tập đoàn Thiên Long (TLG) thông báo Công ty CP Đầu tư Thiên Long An Thịnh (TLAT), cổ đông lớn nhất đang nắm giữ 46,82% vốn điều lệ, đã hoàn tất chuyển nhượng toàn bộ cổ phần cho Tập đoàn Kokuyo của Nhật Bản.

Theo kế hoạch đã công bố, Kokuyo sẽ tiếp tục thực hiện chào mua công khai thêm 18,19% cổ phần TLG. Nếu hoàn tất cả hai giao dịch, tỷ lệ sở hữu của tập đoàn Nhật Bản sẽ đạt 65,01%, qua đó nắm quyền chi phối Thiên Long.

Tổng giá trị thương vụ được Kokuyo dự kiến khoảng 27,6 tỉ yen, tương đương khoảng 4.700 tỉ đồng theo tỷ giá tại thời điểm công bố kế hoạch.

Đáng chú ý, cùng với sự thay đổi về cơ cấu sở hữu, nhà sáng lập Cô Gia Thọ và một số thành viên gia đình cũng rút khỏi Hội đồng quản trị. Ông Thọ dự kiến tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp trong ba năm với vai trò Chủ tịch danh dự, nhưng không tham gia điều hành và không có quyền biểu quyết tại Hội đồng quản trị.

Thông tin này khiến không ít người tiêu dùng cảm thấy ngậm ngùi. Với anh Nguyễn Tuấn, một công chức và cũng là khách hàng lâu năm của Thiên Long, việc một thương hiệu quen thuộc chuyển sang tay doanh nghiệp nước ngoài là điều đáng tiếc.

Anh cho rằng Việt Nam cần có những thương hiệu riêng đủ sức tồn tại và phát triển lâu dài, thay vì những doanh nghiệp có tên tuổi lần lượt chuyển quyền sở hữu cho nhà đầu tư ngoại.

Anh Tuấn đặc biệt tiếc nuối bởi cây bút Thiên Long đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình. Theo anh, sản phẩm có giá hợp lý, chất lượng tốt và đã tạo dựng được niềm tin qua nhiều năm.

Một người tiêu dùng khác là anh Hoàng Minh lại nhìn nhận câu chuyện ở góc độ kế nghiệp. Anh cho rằng kinh doanh chưa bao giờ là việc dễ dàng, nhất là khi doanh nghiệp phải đối diện với áp lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ và những biến động của thị trường.

Nếu thế hệ kế tiếp không đủ năng lực hoặc không có đam mê tiếp quản, việc tìm một đối tác đủ mạnh để tiếp tục phát triển doanh nghiệp cũng là lựa chọn cần được tôn trọng.

Sự tiếc nuối của người tiêu dùng là điều dễ hiểu. Bởi Thiên Long không đơn thuần bán một sản phẩm, mà đã xây dựng được một vị trí đặc biệt trong đời sống của nhiều gia đình Việt Nam. Những cây bút TL-08, TL-027 từng theo học sinh đến trường, đi qua những mùa thi, những trang lưu bút và cả những nét chữ đầu đời.

Từ một xưởng sản xuất nhỏ hình thành năm 1981, Thiên Long đã phát triển thành tập đoàn với nhiều thương hiệu như FlexOffice, Colokit, Flexio và Bizner, sản phẩm hiện diện tại hơn 75 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Vì vậy, khi doanh nghiệp đổi chủ, điều khiến nhiều người băn khoăn không chỉ là ai nắm giữ cổ phần mà còn là thương hiệu quen thuộc ấy sẽ thay đổi như thế nào.

Cây bút Thiên Long đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình. Ảnh: DN

Bán doanh nghiệp không hẳn vì khó khăn

Điều đáng chú ý là thương vụ chuyển nhượng diễn ra khi Thiên Long không phải một doanh nghiệp đang bên bờ vực khó khăn tài chính.

Năm 2025, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần khoảng 4.174 tỉ đồng, tăng 11% so với năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 523 tỉ đồng.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt 3.621 tỉ đồng, tăng 11,9%; lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 422 tỉ đồng, tăng 11,8% so với cùng kỳ.

Thiên Long vẫn duy trì được hoạt động kinh doanh tích cực

Những con số này cho thấy Thiên Long vẫn duy trì được hoạt động kinh doanh tích cực. Vậy tại sao một doanh nghiệp có thương hiệu, có thị trường và có nền tảng tài chính tương đối tốt lại lựa chọn chuyển giao quyền sở hữu?

Trong cuộc trao đổi với cổ đông tại phiên họp thường niên tháng 4/2026, ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Thiên Long cho biết ông cảm thấy an tâm khi giao Thiên Long cho Kokuyo, bởi đây là doanh nghiệp Nhật Bản có lịch sử hơn 100 năm và văn hóa kinh doanh hướng đến sự trường tồn.

Ông Thọ cũng tiết lộ, qua tìm hiểu những thương vụ trước đây, ông nhận thấy Kokuyo có xu hướng đầu tư nhưng vẫn tìm cách duy trì thương hiệu địa phương, thay vì chỉ đơn thuần thâu tóm doanh nghiệp.

Như vậy, với nhà sáng lập Thiên Long, doanh nghiệp là đứa con tinh thần được gây dựng suốt 45 năm. Vì vậy, việc chuyển giao không đơn thuần là một giao dịch tài chính mà còn là lựa chọn đối tác để tiếp tục phát triển thành quả mà mình đã dành phần lớn cuộc đời tạo dựng.

Một hoạt động trải nghiệm của khách hàng với Thiên Long - Ảnh tư liệu

Thực tế, giữa Thiên Long và Kokuyo đã có quá trình hợp tác trước đó, trong đó Thiên Long từng sản xuất bút viết theo thiết kế của đối tác Nhật Bản. Điều này phần nào tạo nên sự hiểu biết về năng lực sản xuất và cách thức hoạt động của nhau.

Ở góc độ thị trường, quyết định chuyển giao cũng có thể được nhìn nhận từ những thách thức mà ngành văn phòng phẩm đang đối mặt.

Một khách hàng lâu năm của Thiên Long là anh Mai Tính, đồng thời là người điều hành một doanh nghiệp kinh doanh văn phòng phẩm, cho rằng thị trường hiện nay đã khá bão hòa, cạnh tranh khốc liệt. Chưa kể, sự phát triển của thiết bị điện tử cũng khiến một số dụng cụ văn phòng phẩm truyền thống chịu áp lực thay thế.

Theo anh Tính, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, hàng giá rẻ từ Trung Quốc và xu hướng số hóa ngày càng rõ nét, việc tiếp tục đầu tư để giữ thị phần không phải bài toán đơn giản. Khoản tiền thu về từ chuyển nhượng có thể trở thành nguồn lực để nhà sáng lập tìm kiếm những cơ hội đầu tư khác có hiệu quả cao hơn. Đây cũng là một góc nhìn đáng suy ngẫm.

Kokuyo cần Thiên Long, nhưng Thiên Long cũng cần Kokuyo

Được thành lập năm 1905, Kokuyo là tập đoàn lâu đời của Nhật Bản trong lĩnh vực văn phòng phẩm và giải pháp không gian làm việc. Doanh nghiệp này hiện có hoạt động tại nhiều thị trường châu Á, trong đó có Việt Nam.

Đặc biệt, trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Kokuyo đặt mục tiêu đưa mảng văn phòng phẩm trở thành một trong những hoạt động kinh doanh hàng đầu châu Á. Tập đoàn xác định Đông Nam Á là một thị trường quan trọng, bên cạnh Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn Độ.

Trong thông báo về thương vụ, Kokuyo đánh giá Thiên Long có lợi thế đáng kể về phát triển sản phẩm, sản xuất, thu mua nguyên liệu và mạng lưới phân phối tại ASEAN.

Điều này cho thấy Thiên Long không chỉ là một thương hiệu quen thuộc tại Việt Nam mà còn là một mắt xích có giá trị trong chiến lược mở rộng khu vực của tập đoàn Nhật Bản.

Nếu tận dụng tốt sự cộng hưởng, Thiên Long có thể có thêm cơ hội nâng cấp công nghệ, cải tiến sản phẩm, tối ưu chi phí sản xuất và mở rộng xuất khẩu. Đây là điều không dễ thực hiện nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào nguồn lực hiện có.

Trên thực tế, Thiên Long đã xuất khẩu sản phẩm đến hơn 75 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng việc có mặt tại nhiều thị trường không đồng nghĩa với việc đã xây dựng được vị thế mạnh ở từng thị trường.

Muốn cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu và phát triển, thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu, hệ thống phân phối và khả năng thích ứng với thị hiếu từng quốc gia.

Trong khi đó, thị trường nội địa cũng không còn là vùng đất dễ dàng. Áp lực từ hàng hóa giá rẻ, chi phí tiếp thị, chiết khấu phân phối và sự thay đổi thói quen tiêu dùng đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục đổi mới.

Bởi vậy, nếu Kokuyo có thể giúp Thiên Long rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường quốc tế, cải thiện năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô sản xuất, thương vụ này có thể mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Thương hiệu có thể đổi chủ, nhưng niềm tin không thể chuyển nhượng

Dù có nhiều cơ hội, tương lai Thiên Long sau khi về tay Kokuyo vẫn đặt ra không ít câu hỏi.

Trước hết là số phận của thương hiệu Thiên Long. Việc ông Cô Gia Thọ bày tỏ sự an tâm và kỳ vọng đối tác Nhật Bản tiếp tục duy trì thương hiệu địa phương là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, điều người tiêu dùng quan tâm không chỉ là tên gọi Thiên Long có còn trên sản phẩm hay không, mà còn là chất lượng, giá bán và khả năng tiếp cận của sản phẩm trong tương lai.

Vấn đề thứ hai là năng lực sản xuất và đội ngũ nhân sự tại Việt Nam. Thiên Long đã tích lũy nhiều năm kinh nghiệm trong sản xuất, phát triển sản phẩm và xây dựng mạng lưới phân phối. Đây là những tài sản quan trọng không thể chỉ nhìn qua giá trị cổ phần.

Điều cần quan tâm là Kokuyo sẽ tiếp tục đầu tư vào hệ thống nhà máy, đội ngũ kỹ thuật, hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam như thế nào. Nếu doanh nghiệp tiếp tục duy trì và nâng cấp năng lực sản xuất trong nước, thương vụ có thể tạo thêm giá trị cho nền công nghiệp hỗ trợ và ngành sản xuất văn phòng phẩm Việt Nam.

Một hoạt động trải nghiệm của khách hàng với Thiên Long - Ảnh: DN

Ngược lại, nếu hoạt động sản xuất dần chuyển dịch sang những địa bàn khác, giá trị mà Thiên Long đã tích lũy trong nhiều năm có thể bị suy giảm.

Một vấn đề khác là quyền tự chủ trong phát triển sản phẩm và định vị thương hiệu. Khi trở thành công ty con của tập đoàn nước ngoài, Thiên Long sẽ phải vận hành trong chiến lược chung của công ty mẹ. Đây là điều bình thường trong quan hệ sở hữu, nhưng cũng đòi hỏi sự cân bằng giữa mục tiêu toàn cầu và đặc điểm của thị trường Việt Nam.

Chia sẻ với người viết, một chuyên gia kinh tế cho rằng, việc doanh nghiệp lựa chọn bán, sáp nhập hay chuyển nhượng cổ phần là quyết định bình thường trên thương trường, nếu điều đó mang lại lợi ích tốt hơn cho các bên liên quan.

"Đây không chỉ là câu chuyện một doanh nghiệp Việt bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài, mà còn là sự kết hợp giữa một bên có nền tảng sản xuất và thị trường nội địa với một tập đoàn có kinh nghiệm, công nghệ và hệ thống phân phối quốc tế", vị chuyên gia phân tích.

Vẫn theo quan điểm của chuyên gia này, với Thiên Long, sự tiếc nuối của người tiêu dùng xuất phát từ niềm tự hào về một thương hiệu Việt đã tạo dựng được dấu ấn riêng. Nhưng để phát triển ở tầm khu vực và quốc tế, doanh nghiệp cần nhiều hơn sự ủng hộ và tự hào. Đó còn là năng lực sản xuất, công nghệ, vốn, quản trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Ở góc nhìn này thì thước đo quan trọng hơn là sau chuyển giao, Thiên Long có phát triển tốt hơn không, người lao động có thêm cơ hội không, sản phẩm có chất lượng tốt hơn không và thương hiệu có tiếp tục được người Việt tin yêu hay không.

Bởi suy cho cùng, Thiên Long có thể không còn thuộc quyền sở hữu của người Việt như trước, nhưng hành trình 45 năm của thương hiệu này vẫn là một phần đáng trân trọng của ngành sản xuất Việt Nam.

Điều mà người tiêu dùng mong đợi lúc này có lẽ không phải là sự tiếc nuối kéo dài, mà là được tiếp tục nhìn thấy những cây bút Thiên Long chất lượng, giá hợp lý, được sản xuất bằng năng lực và trí tuệ tại Việt Nam, rồi từ đó đi xa hơn trên thị trường thế giới.

Thương vụ đã được Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chấp thuận có điều kiện. Trong đó, các bên phải tăng đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam thêm 3 tỉ đồng mỗi năm trong ít nhất 5 năm liên tục kể từ năm thực hiện giao dịch. Từ năm thứ sáu, mức đầu tư phải tiếp tục tăng hoặc ít nhất duy trì so với năm trước.

Đây là một yêu cầu đáng chú ý, bởi nó đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với hoạt động phát triển năng lực công nghệ và sản phẩm tại Việt Nam, thay vì chỉ kỳ vọng chung chung vào lợi ích từ thương vụ.

Mai Đình