Tây Ninh tìm “tọa độ” mới trong chuỗi giá trị toàn cầu

Không chỉ đặt mục tiêu xuất khẩu nhiều hơn, Tây Ninh đang đứng trước một bài toán lớn hơn: làm thế nào để doanh nghiệp địa phương tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn và giữ lại phần giá trị đó ngay trên địa bàn.

Ngày 28/8, UBND tỉnh Tây Ninh tổ chức Hội thảo về Kế hoạch “Thúc đẩy hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Hội thảo đặt ra một vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với địa phương trong giai đoạn phát triển mới: Tây Ninh sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Câu hỏi này càng trở nên đáng chú ý khi quy mô hoạt động thương mại của tỉnh đã đạt mức đáng kể. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Tây Ninh đạt 31,4 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 17,8 tỷ USD. Hàng hóa của doanh nghiệp trên địa bàn đã có mặt tại khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên, kim ngạch lớn chưa đồng nghĩa với vị thế cao trong chuỗi giá trị. Vấn đề quan trọng hơn nằm ở công đoạn mà doanh nghiệp địa phương đang tham gia, tỷ lệ nội địa hóa và phần giá trị gia tăng thực sự được giữ lại tại Tây Ninh.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng, cùng với yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, lợi thế về không gian phát triển, cửa khẩu, công nghiệp, nông nghiệp và logistics đang mở ra cho Tây Ninh một cơ hội mới.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa cho rằng Tây Ninh đang đứng trước những cơ hội phát triển mang tính chiến lược. Việt Nam hiện đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do, trong đó có các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, UKVFTA và RCEP. Song cùng với cơ hội mở rộng thị trường là những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, công nghệ, môi trường, truy xuất nguồn gốc và năng lực cạnh tranh.

Ông Phạm Tấn Hoà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: H. Lam

Vì vậy, thay vì tiếp tục nhìn hội nhập đơn thuần qua lăng kính kim ngạch xuất khẩu, Tây Ninh đang hướng tới tư duy lựa chọn và phát triển những chuỗi giá trị có khả năng tạo sức lan tỏa lớn.

Theo TS. Hoàng Trường, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương - Bộ Công Thương, Tây Ninh cần chuyển từ tư duy “xuất khẩu hàng hóa” sang tư duy “chuỗi giá trị”.

Trên cơ sở các lợi thế hiện có, những nhóm chuỗi giá trị được đề xuất nghiên cứu gồm nông sản - thực phẩm - tinh bột mì; cao su và sản phẩm từ cao su; nông nghiệp công nghệ cao; dệt may và thời trang; công nghiệp hỗ trợ; logistics và thương mại xuyên biên giới.

Theo dự thảo Kế hoạch, tỉnh sẽ rà soát và lựa chọn từ 5-7 chuỗi giá trị ưu tiên dựa trên lợi thế so sánh, quy mô nguồn hàng, năng lực doanh nghiệp, khả năng liên kết, tiềm năng thị trường và mức độ tạo giá trị gia tăng.

Mục tiêu không chỉ là tập trung nguồn lực mà còn hình thành mạng lưới doanh nghiệp đầu tàu, doanh nghiệp cung ứng và doanh nghiệp liên kết trong từng chuỗi. Tây Ninh đồng thời đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các quy tắc xuất xứ cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và xã hội của thị trường xuất khẩu.

Tỉnh phấn đấu đưa kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân 15% - 16%/năm, nhập khẩu tăng 12% - 14%/năm và duy trì xuất siêu theo hướng bền vững.

Từ thực tế sản xuất nông nghiệp, vấn đề liên kết giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến và thị trường được đặt ra như một điều kiện then chốt. Ông Nguyễn Quốc Trịnh – Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Tây Ninh chia sẻ, địa phương nên lựa chọn những ngành hàng nông sản có lợi thế thực sự, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường thay vì sản xuất trước rồi mới tìm đầu ra.

Đối với các ngành hàng xuất khẩu, đặc biệt là nông sản, chuỗi giá trị chỉ có thể vận hành hiệu quả khi có sự gắn kết từ vùng nguyên liệu đến sản xuất, chế biến, tiêu thụ và logistics.

Trong đó, logistics được xem là một trong những điểm có thể quyết định sức cạnh tranh. Ông Võ Quốc Huy - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Cảng Quốc tế Long An cho rằng, tỉnh cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với các khu công nghiệp, hiệp hội và đơn vị xuất nhập khẩu nhằm hình thành nguồn hàng ổn định.

Khi xác định rõ sản lượng, thị trường và nhu cầu vận chuyển, doanh nghiệp logistics mới có cơ sở xây dựng phương án mở tuyến, kết nối với các hãng tàu và phát triển dịch vụ phù hợp. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực vận tải đường bộ mà còn góp phần tối ưu chi phí và mở rộng lựa chọn vận chuyển cho doanh nghiệp.

Ở góc nhìn tổng thể, Nhà báo Nguyễn Văn Lập - Trưởng Cơ quan đại diện miền Nam Hiệp hội Đầu tư Xây dựng - Dịch vụ Nông lâm nghiệp Việt Nam (VICSAFA), Trưởng Văn phòng đại diện Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh tại TP.HCM cho rằng, Tây Ninh cần triển khai đồng bộ ba trụ cột: lựa chọn đúng chuỗi giá trị; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với vùng nguyên liệu; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics và tiêu chuẩn xanh.

Nhà báo Nguyễn Văn Lập - Trưởng Cơ quan đại diện miền Nam Hiệp hội VICSAFA, Trưởng VPĐD Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh tại TP.HCM, chia sẻ thông tin tại Hội thảo.

Giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh dự kiến tập trung xây dựng nền tảng và nâng cấp chuỗi giá trị thông qua chuẩn hóa vùng nguyên liệu, sản phẩm và hệ thống truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển nhà cung ứng địa phương và đầu tư hạ tầng logistics.

Xa hơn, trong giai đoạn 2031-2045, tỉnh định hướng chuyển dịch sang những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu, thiết kế, chế biến sâu, sản xuất thông minh và dịch vụ tích hợp.

Với vị trí cửa ngõ kết nối hành lang kinh tế xuyên Á cùng hệ thống cửa khẩu và lợi thế liên kết vùng, Tây Ninh đang hướng tới vai trò đầu mối kết nối sản xuất, thương mại và logistics giữa Việt Nam với Campuchia, Thái Lan và khu vực ASEAN.

Từ một địa phương tận dụng lợi thế để mở rộng thị trường, Tây Ninh đang đứng trước bước chuyển mới: tìm kiếm một vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng. Và trong cuộc chơi đó, lựa chọn đúng chuỗi giá trị, nâng năng lực doanh nghiệp, phát triển vùng nguyên liệu và giải quyết bài toán logistics sẽ quyết định phần giá trị mà địa phương có thể tạo ra và giữ lại trong tương lai.

Thùy Dung