Người lính vẫn hành quân trong những ngày bình yên

Có những người đi qua chiến tranh rồi trở về với đời thường. Nhưng cũng có những người, dù đã rời quân ngũ, vẫn chưa bao giờ thật sự ngừng hành quân. Họ không còn hành quân giữa tiếng súng, mà đi giữa những phận người; không còn mang ba lô ra trận, mà mang theo nghĩa tình đồng đội; không còn đứng ở chiến hào, mà đứng bên những gia đình đang cần một bàn tay nâng đỡ, bên những người đã khuất cần được gọi đúng tên, và bên những ký ức cần được gìn giữ.

Hôm nay, tôi muốn dành một lời tri ân chân thành đến anh Nguyễn Công Trung - người mà tôi mới có dịp biết đến qua những kết nối ban đầu trên mạng. Chúng tôi chưa có nhiều thời gian trò chuyện trực tiếp. Tôi chưa thể nói rằng mình đã hiểu hết hành trình của anh. Nhưng qua những thông tin, hình ảnh, đường dẫn và hoạt động được chia sẻ, tôi cảm nhận được một điều đáng quý: có những con người chọn để lòng biết ơn trở thành việc làm, chứ không chỉ dừng lại ở lời nói.

Khi nhìn thấy những hoạt động tri ân, những cuộc gặp gỡ đồng đội, những chuyến đi về nghĩa trang liệt sĩ và những việc làm hướng về người lính cùng gia đình liệt sĩ, tôi nghĩ đến một câu hỏi giản dị: điều gì khiến một người vẫn tiếp tục dấn thân, khi chiến tranh đã lùi xa và cuộc sống riêng cũng có biết bao điều phải lo toan? Có lẽ, câu trả lời nằm trong hai chữ rất Việt Nam: nghĩa tình.

1. NGƯỜI LÍNH - MỘT PHẦN ĐỜI KHÔNG THỂ CẤT LẠI

Trong những nghề nghiệp và con đường phụng sự mà tôi đặc biệt trân trọng, có nghề dạy học, nghề bác sĩ, nghề nghiên cứu và nghề lính. Mỗi nghề có một cách riêng để bảo vệ con người. Người thầy gìn giữ và khai mở trí tuệ; người bác sĩ chăm sóc sự sống; người nghiên cứu tìm kiếm sự thật và những giải pháp tốt hơn; còn người lính, trong những thời khắc cam go nhất, đặt sự an toàn của Tổ quốc và đồng bào lên trên sự an nguy của bản thân.

Có những điều người lính không dễ kể thành lời. Ký ức của họ đôi khi nằm trong một cái nhìn lặng đi, một cái tên được nhắc lại, một nén nhang đặt xuống, hay một chuyến đi xa chỉ để đưa đồng đội về gần hơn với gia đình và quê hương. Với người ngoài, đó có thể là một hoạt động. Với người trong cuộc, đó có khi là món nợ ân tình được mang theo suốt đời.

Bởi vậy, khi một người lính đã trở về đời thường mà vẫn dành thời gian, công sức và tâm huyết cho đồng đội, điều đáng quý không chỉ là số việc đã làm. Đó còn là sự thủy chung với một lời thề, một thế hệ, một phần đời không thể cất lại như cất một bộ quân phục vào tủ.

2. NGHĨA TÌNH KHÔNG CHỈ ĐƯỢC NÓI BẰNG LỜI

Những hoạt động tri ân tại Cần Thơ, An Giang, những cuộc gặp gỡ, giao lưu, những chuyến đi về nghĩa trang liệt sĩ và việc tiễn đưa hài cốt liệt sĩ — theo những thông tin được chia sẻ — gợi nhắc chúng ta rằng lòng biết ơn chân chính cần có hình hài cụ thể. Nó hiện diện trong sự chuẩn bị chu đáo, trong việc đi cùng nhau, trong sự tôn trọng người đã khuất, trong cách đối đãi với thân nhân và trong sự bền bỉ làm những việc đôi khi ít được chú ý.

Một nén nhang không thể thay thế cả cuộc đời hy sinh. Một buổi lễ không thể nói hết những mất mát của chiến tranh. Nhưng nếu được thực hiện bằng sự thành kính và trách nhiệm, mỗi nén nhang, mỗi cuộc gặp, mỗi hành trình đều góp phần nối hiện tại với quá khứ; nhắc người đang sống rằng hòa bình không tự nhiên mà có, và lòng tri ân không nên chỉ xuất hiện vào những ngày kỷ niệm.

Tôi trân trọng những người biết biến tình cảm thành hành động. Bởi nói lời thương kính thì không khó; giữ được sự tận tâm qua năm tháng mới là điều cần bản lĩnh. Việc nghĩa thường không có tiếng vỗ tay đều đặn. Có khi chỉ có nắng gắt, đường xa, thủ tục, sự mệt mỏi và những việc phải làm đi làm lại. Chính ở những điều bình thường ấy, phẩm chất của một con người được bộc lộ.

3. ĐỒNG ĐỘI - HAI TIẾNG GỌI CÓ SỨC NẶNG CỦA MỘT ĐỜI

Đồng đội không đơn thuần là những người từng đứng chung một hàng ngũ. Đó là những người đã cùng chia sẻ hiểm nguy, thiếu thốn, niềm tin và cả những điều không thể giải thích trọn vẹn với người chưa từng trải qua. Có những người trở về, có những người nằm lại; nhưng với người còn sống, ký ức về người đã khuất không nhất thiết kết thúc khi chiến tranh chấm dứt.

Khi một cựu chiến binh tìm cách giúp đồng đội, bảo vệ danh dự cho người đã hy sinh, hỗ trợ một gia đình vượt qua khó khăn hoặc góp sức để hài cốt liệt sĩ được trở về nơi an nghỉ trang nghiêm, việc làm ấy chạm đến một chuẩn mực đạo đức sâu sắc: không bỏ người của mình lại phía sau, kể cả khi thời gian đã trôi qua nhiều thập niên.

Đó là nghĩa tình không đòi hỏi người nhận phải trả ơn tương xứng. Đó là lòng trung hậu không cần phô trương. Và đó cũng là lời nhắc với thế hệ hôm nay: thành công của một xã hội không chỉ nằm ở những gì xã hội xây mới, mà còn ở cách xã hội đối xử với những người đã hy sinh để thế hệ sau có cơ hội sống, học tập và dựng xây.

4. PHẨM CHẤT ĐÁNG QUÝ: BỀN BỈ, KHIÊM NHƯỜNG VÀ CÓ TRÁCH NHIỆM

Tôi chưa có đủ trải nghiệm trực tiếp để nhận xét toàn diện về anh Trung, và một lời tri ân chân thành cũng không cần tô vẽ một con người thành hình tượng không tì vết. Điều tôi có thể nói, dựa trên những thông tin ban đầu mình tiếp cận, là tôi trân trọng hướng đi mà anh đang gắn bó: hướng về đồng đội, tri ân người đã khuất, kết nối những tấm lòng và tổ chức những hoạt động có ý nghĩa cộng đồng.

Ở bất cứ hành trình phụng sự nào, tôi tin ba phẩm chất đặc biệt quan trọng là bền bỉ, khiêm nhường và trách nhiệm. Bền bỉ để không bỏ cuộc khi việc nghĩa gặp trở ngại. Khiêm nhường để luôn nhớ rằng công việc lớn hơn danh tiếng của bất kỳ cá nhân nào. Trách nhiệm để mọi hoạt động được thực hiện minh bạch, đúng mực, tôn trọng nhân phẩm, gia đình và ký ức của những người liên quan.

Nếu những phẩm chất ấy được nuôi dưỡng lâu dài, hoạt động tri ân sẽ không chỉ là một sự kiện, mà có thể trở thành một nền nếp văn hóa; không chỉ là sự xúc động trong một ngày, mà là sự chăm lo có tổ chức, có kết nối và có khả năng tiếp nối qua nhiều thế hệ.

5. TỪ LÒNG BIẾT ƠN ĐẾN MỘT HỆ SINH THÁI PHỤNG SỰ

Tôi làm công việc nghiên cứu, phân tích và chia sẻ tri thức về kinh tế, quản trị và phát triển. Qua nhiều năm, tôi càng tin rằng tri thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp con người sống tốt hơn, tổ chức công việc hiệu quả hơn và tạo ra giá trị bền vững hơn cho cộng đồng. Lòng nhân ái cần trái tim; nhưng để đi đường dài, lòng nhân ái cũng cần phương pháp, năng lực tổ chức, sự phối hợp và những cơ chế đáng tin cậy.

Vì vậy, khi nhìn thấy một hành trình phụng sự đồng đội, tôi nghĩ đến khả năng kết nối giữa những nguồn lực khác nhau. Có người đóng góp bằng thời gian, công sức và vật chất. Có người góp bằng kinh nghiệm, tri thức, tầm nhìn, kỹ năng đào tạo và khả năng kết nối. Có người lặng lẽ chăm lo cho một gia đình; có người xây dựng chương trình để nhiều gia đình cùng được hỗ trợ. Những đóng góp ấy không nhất thiết giống nhau, nhưng có thể bổ sung cho nhau nếu cùng dựa trên sự chân thành, chính trực và tôn trọng lẫn nhau.

Tôi và cộng sự của mình, chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững Huỳnh Thị Mỹ Nương, luôn quan tâm đến những con đường tạo giá trị thực chất cho con người, gia đình và cộng đồng. Nếu trong tương lai, khi có thêm cơ hội tìm hiểu và cùng làm việc, chúng tôi có thể góp một phần tri thức, góc nhìn, phương pháp đào tạo hay năng lực kết nối để hỗ trợ những con người và hệ sinh thái mà anh Trung đang phụng sự, đó sẽ là một sự gặp gỡ đáng trân trọng.

Tôi nói điều này như một thiện chí mở ra khả năng đồng hành, không phải một lời hứa thay cho những điều cần được tìm hiểu, thống nhất và thực hiện cụ thể. Muốn đi cùng nhau lâu dài, trước hết cần hiểu nhau, tôn trọng cách làm của nhau, minh bạch về mục tiêu và nguồn lực, rồi cùng đánh giá điều gì thật sự hữu ích cho người được phục vụ.

6. VĂN HÓA GIA ĐÌNH, ĐẠI NGHĨA VÀ SỰ TÔN TRỌNG

Trong văn hóa Việt Nam, chữ hiếu không chỉ nằm trong cách con cháu chăm sóc cha mẹ, mà còn mở rộng thành lòng biết ơn đối với những thế hệ đã gánh vác phần gian khó để người sau được bình yên. Chữ nghĩa không chỉ là tình cảm giữa những người quen biết, mà còn là cách ta cư xử với người đã khuất, với gia đình họ, với đồng đội của họ và với sự thật lịch sử.

Một hoạt động tri ân đẹp cần giữ được sự trang nghiêm, không khai thác nỗi đau để tạo sự chú ý; cần tôn trọng nhân phẩm của người được giúp đỡ; cần lắng nghe mong muốn của thân nhân; và cần bảo đảm thông tin, giấy tờ, quy trình đều được xử lý cẩn trọng. Lòng tốt càng lớn thì trách nhiệm càng phải cao. Tình cảm càng sâu thì càng cần sự tỉnh táo và đúng mực.

Tôi tin rằng đại nghĩa không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc lớn lao. Đôi khi, đại nghĩa bắt đầu bằng quyết định không quên một người đồng đội; một cuộc gọi hỏi thăm; một chuyến đi xa; một việc làm được thực hiện đến nơi đến chốn; hoặc sự kiên nhẫn giúp một gia đình tìm lại thông tin, sự an lòng và niềm tin.

7. LỜI TRI ÂN GỬI ANH NGUYỄN CÔNG TRUNG

Anh Trung thân mến,

Chúng ta mới biết nhau qua một vài kết nối ban đầu, nên tôi xin phép nói với anh bằng sự chân thành của một người đang tìm hiểu và trân trọng một hành trình. Tôi chưa dám nhận mình hiểu hết những điều anh đã trải qua, cũng không muốn dùng những lời hoa mỹ để thay thế cho sự tìm hiểu thực chất. Nhưng những thông tin anh chia sẻ đã khiến tôi dừng lại, đọc kỹ hơn và suy nghĩ nhiều hơn về nghĩa tình đồng đội trong thời bình.

Tôi quý những người không xem sự hy sinh của thế hệ trước là câu chuyện đã khép lại. Tôi quý những người sẵn sàng dành một phần đời mình để chăm lo cho người khác, nhất là những người đã chịu nhiều mất mát. Và tôi quý những hành động nhắc chúng ta rằng lòng biết ơn không phải một nghi thức phải hoàn thành, mà là một phẩm chất cần được sống mỗi ngày.

Nếu có dịp gặp gỡ và hiểu nhau hơn, tôi mong được nghe anh kể về những chặng đường đã qua, những điều anh trăn trở, những nhu cầu thực tế của đồng đội và gia đình họ, cũng như những việc cần làm để các hoạt động có thể tiếp tục bền vững. Tôi tin sự đồng hành tốt đẹp nhất không phải là lời hứa thật lớn ngay từ đầu, mà là cùng nhau làm rõ điều cần thiết, bắt đầu từ việc có thể làm, làm bằng sự tử tế, rồi kiên trì cải thiện.

Xin gửi đến anh sự kính trọng và lời cảm ơn. Cảm ơn anh cùng những người đồng hành đã dành tâm sức cho những hoạt động tri ân, cho đồng đội, cho các gia đình và cho ký ức không nên bị lãng quên. Chúc anh giữ gìn sức khỏe, giữ được sự vững vàng của người lính, sự ấm áp của một người đồng đội và sự sáng suốt của người đang làm việc nghĩa trong một thời đại nhiều đổi thay.

CÓ NHỮNG CUỘC HÀNH QUÂN KHÔNG CẦN TIẾNG KÈN

Có những cuộc hành quân đã đi vào lịch sử. Nhưng cũng có những cuộc hành quân vẫn tiếp tục mỗi ngày, lặng lẽ hơn, ít người nhìn thấy hơn: hành quân đến một nghĩa trang, đến một mái nhà đang cần được sẻ chia, đến một gia đình còn đau đáu về người thân, hay đến bên một đồng đội già yếu để hỏi rằng hôm nay anh có khỏe không.

Cuộc hành quân ấy không cần tiếng kèn thúc giục. Nó cần một trái tim không nguội lạnh, một trí nhớ không phản bội nghĩa tình, một đôi chân còn đủ sức đi và những người cùng chí hướng biết nâng đỡ nhau. Nó không đo bằng khoảng cách địa lý, mà bằng khoảng cách được rút ngắn giữa người với người; không đo bằng danh tiếng, mà bằng nỗi lo của ai đó được nhẹ đi; không đo bằng lời ca ngợi, mà bằng những việc tử tế vẫn tiếp tục khi không có ai đứng nhìn.

Tôi xin dành những lời này để tri ân anh Nguyễn Công Trung và tất cả những người vẫn đang âm thầm giữ lửa nghĩa tình đồng đội. Mong rằng những việc làm tốt đẹp sẽ được tiếp sức bằng tri thức, sự minh bạch, lòng nhân ái và những mối quan hệ hợp tác chân thành. Mong những người đã hy sinh được tưởng nhớ xứng đáng; những gia đình còn chịu mất mát được đối xử bằng sự tôn trọng; và thế hệ trẻ nhìn vào đó mà hiểu rằng lòng yêu nước không chỉ nằm trong những lời nói lớn lao, mà còn nằm trong cách chúng ta đối xử với con người.

Bởi chiến tranh có thể đã lùi xa, nhưng nghĩa tình thì không có ngày giải ngũ. Và có những người lính — như hình ảnh mà tôi cảm nhận được qua hành trình tri ân này — vẫn đang hành quân, không phải để đi tìm chiến thắng cho riêng mình, mà để giữ cho lòng người không quên những điều đáng nhớ nhất.

Xin trân trọng cảm ơn anh.

NGUYỄN HOÀNG DŨNG - Chuyên gia Kinh tế