Gần 39.000 doanh nghiệp rời thị trường: TP.HCM đang trải qua một cuộc sàng lọc mới?

Gần 39.000 doanh nghiệp tại TP.HCM rút lui khỏi thị trường chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026. Nhưng đằng sau con số gây chú ý này không đơn thuần là câu chuyện “doanh nghiệp đóng cửa”. Đó có thể là dấu hiệu của một quá trình tái cấu trúc sâu hơn, khi vốn, chi phí và năng lực thích ứng đang trở thành những tiêu chí ngày càng khắt khe để tồn tại.

Toàn cảnh Doanh nghệp TP.HCM. Ảnh do AI tạo

Khi tốc độ gia nhập thị trường không đủ bù đắp số doanh nghiệp rút lui

Bức tranh doanh nghiệp TP.HCM trong 7 tháng đầu năm 2026 đang cho thấy một nghịch lý đáng chú ý.

Theo số liệu thống kê của TP.HCM, trong 7 tháng, thành phố có 34.096 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,81% so với cùng kỳ. Đây là tốc độ tăng đáng kể, cho thấy dòng vốn và tinh thần khởi nghiệp vẫn hiện diện.

Nhưng ở chiều ngược lại, có tới 7.483 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 158,66%; 31.321 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, tăng 10,51%. Trong khi đó, chỉ 12.221 doanh nghiệp quay lại hoạt động, giảm 2,87%.

Tính theo cách thống kê doanh nghiệp gia nhập và rút lui khỏi thị trường, số doanh nghiệp rút lui trong 7 tháng đã lên tới gần 39.000.

Đáng chú ý, đây không phải bức tranh của một nền kinh tế hoàn toàn suy yếu. Trong cùng khoảng thời gian, TP.HCM vẫn thu hút hơn 9,8 tỷ USD vốn FDI, tăng 44,45% so với cùng kỳ. Thành phố cũng ghi nhận hơn 575.400 tỷ đồng thu ngân sách, tăng 20,7%.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không còn là “tại sao doanh nghiệp rút lui nhiều như vậy?”, mà là: những doanh nghiệp nào đang rời thị trường và những doanh nghiệp nào đang có khả năng trụ lại?

Cuộc chiến của dòng tiền

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, câu trả lời thường bắt đầu từ dòng tiền. Doanh thu không đủ bù tiền thuê mặt bằng, nhân công, chi phí vận hành và các nghĩa vụ tài chính là bài toán quen thuộc của nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ. Bởi doanh thu có thể giảm trong ngắn hạn, nhưng phần lớn chi phí cố định không giảm tương ứng.

Một doanh nghiệp có thể chịu được một quý kinh doanh khó khăn. Nhưng nếu doanh thu suy giảm kéo dài trong khi tiền thuê, tiền lương, lãi vay và chi phí nguyên liệu tiếp tục phát sinh, vốn lưu động sẽ nhanh chóng trở thành điểm nghẽn.

Với các doanh nghiệp sản xuất, áp lực còn lớn hơn khi phải duy trì hàng tồn kho, đầu tư máy móc và thanh toán cho nhà cung cấp trước khi thu được tiền từ khách hàng. Đây chính là vòng xoáy nguy hiểm nhất đối với doanh nghiệp nhỏ: thiếu vốn làm giảm năng lực sản xuất; sản xuất giảm làm mất đơn hàng; mất đơn hàng lại làm dòng tiền suy yếu hơn.

Không phải sức mua đang biến mất

Nếu chỉ nhìn vào số doanh nghiệp rút lui, rất dễ đi đến kết luận rằng sức mua tại TP.HCM đang suy yếu mạnh. Nhưng dữ liệu thị trường lại cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Theo số liệu được dẫn trong báo cáo, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm 2026 đạt 146,8 tỷ USD, tăng 12,9% so với cùng kỳ. Trong bất động sản thương mại, JLL Việt Nam cho biết thị trường quý II/2026 có diễn biến phân hóa. Hấp thụ thuần lũy kế tại các trung tâm thương mại trọng điểm TP.HCM âm khoảng 6.500 m², cho thấy khách thuê vẫn thận trọng.

Người tiêu dùng vẫn chi tiêu, song doanh nghiệp phải cạnh tranh quyết liệt hơn để giành từng phần thị trường. Mô hình kinh doanh có chi phí cao, biên lợi nhuận thấp hoặc phụ thuộc quá nhiều vào mặt bằng đắt đỏ sẽ dễ bị loại khỏi cuộc chơi hơn. Nói cách khác, thị trường không nhất thiết đang “co lại”; tiêu chuẩn để tồn tại đang cao hơn.

Một cuộc sàng lọc về năng lực thích ứng

Theo thống kê, nhóm doanh nghiệp rút lui phần lớn là doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ. Một phần trong số đó có thể liên quan đến quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp. Chính sách mới dành cho khu vực kinh tế tư nhân cũng tạo ra động lực để doanh nghiệp tính toán lại cấu trúc pháp nhân.

Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, với những điều kiện và trường hợp loại trừ cụ thể. Chính sách này không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể đơn giản đóng công ty cũ rồi lập công ty mới để nhận ưu đãi. Quy định loại trừ trường hợp doanh nghiệp thành lập mới từ sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi chủ sở hữu hoặc chuyển đổi loại hình; đặt điều kiện liên quan đến người đại diện pháp luật, thành viên hợp danh hoặc người có vốn góp cao nhất tại doanh nghiệp cũ. Điều đó cũng cho thấy một xu hướng rộng hơn: doanh nghiệp đang phải tái cấu trúc để thích nghi với một luật chơi mới, thay vì chỉ tìm cách tồn tại bằng mọi giá.

Từ vốn đến công nghệ, khoảng cách đang rộng hơn

Áp lực đối với doanh nghiệp TP.HCM hiện không chỉ nằm ở chi phí tài chính mà các yêu cầu về tiêu chuẩn lao động, môi trường, sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và ứng dụng AI đang ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng.

Với doanh nghiệp lớn, những khoản đầu tư này có thể được phân bổ trên quy mô doanh thu lớn. Nhưng với doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc doanh nghiệp gia đình, chi phí đầu tư ban đầu có thể trở thành rào cản đáng kể. Đây cũng là lý do một số doanh nghiệp dù vẫn có thị trường nhưng không đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn mới phải thu hẹp hoặc rút lui.

Ở chiều ngược lại, dòng vốn vẫn đang tìm đến những lĩnh vực có triển vọng. Trong 7 tháng đầu năm, TP.HCM thu hút 467 dự án thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ, với tổng vốn đăng ký hơn 557,7 triệu USD. Một bên là hàng chục nghìn doanh nghiệp rời thị trường, bên kia là dòng vốn mới tiếp tục chảy vào công nghệ và những lĩnh vực có năng suất cao hơn. Đây là điều rất đáng suy nghĩ.

Doanh nghiệp nào sẽ trụ lại?

Con số gần 39.000 doanh nghiệp rút lui vì thế nên được nhìn như một chỉ báo về mức độ sàng lọc của nền kinh tế hơn là một con số đơn thuần phản ánh sự suy giảm.

Trong một thị trường đang thay đổi nhanh, lợi thế không còn chỉ thuộc về doanh nghiệp có doanh thu lớn. Nó ngày càng thuộc về doanh nghiệp có dòng tiền khỏe, chi phí tinh gọn, khả năng tiếp cận vốn, dữ liệu tốt và tốc độ thích ứng cao.

Với TP.HCM, thách thức trong giai đoạn tới không chỉ là tạo thêm bao nhiêu doanh nghiệp mới, mà còn là làm thế nào để những doanh nghiệp đang hoạt động có thể vượt qua giai đoạn chuyển đổi. Nếu 34.096 doanh nghiệp mới là chỉ dấu của sức sống kinh doanh, thì gần 39.000 doanh nghiệp rút lui lại là lời nhắc rằng sức sống ấy đang đi kèm một cuộc sàng lọc ngày càng khắt khe.

Và trong cuộc sàng lọc này, câu hỏi quyết định có lẽ không còn là doanh nghiệp có thể tồn tại bao lâu, mà là doanh nghiệp có thể thay đổi nhanh đến mức nào để tiếp tục tồn tại.

Đào Nhân