Ba Huân và bài toán sau nửa thế kỷ: Khi thương hiệu lớn đối mặt với áp lực vốn và cuộc chuyển giao dang dở

Từ một gánh trứng nhỏ, Ba Huân từng phát triển thành một trong những thương hiệu trứng lớn tại Việt Nam, xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, sở hữu khoảng 100 ha đất, hơn 900 nhân sự và từng có quy mô tài sản khoảng 3.200 tỉ đồng. Nhưng phía sau quy mô ấy là một cấu trúc vốn ngày càng chịu áp lực. Khi người sáng lập rút khỏi quyền sở hữu và điều hành, câu chuyện Ba Huân chuyển từ xây dựng thương hiệu sang bài toán khó hơn: tái cấu trúc tài chính, khôi phục dòng tiền và tìm một mô hình quản trị đủ sức vận hành một doanh nghiệp đã lớn hơn rất nhiều so với thời điểm bắt đầu.

Bà Ba Huân, người làm nên thương hiệu Ba Huân từ một gánh trứng 

Ngày 23/9/2026, theo thông tin từ BIDV, dư nợ của Công ty CP Ba Huân tại ngân hàng này đã lên hơn 494,5 tỉ đồng, gồm hơn 461,8 tỉ đồng nợ gốc và gần 32,7 tỉ đồng tiền lãi.

Cùng thời điểm, Công ty TNHH Công nghệ cao Ba Huân Thạnh Hóa, một doanh nghiệp trong hệ sinh thái Ba Huân, có khoản nợ hơn 130,3 tỉ đồng. Như vậy, tổng dư nợ của hai doanh nghiệp tại BIDV lên khoảng 624,85 tỉ đồng, trong đó riêng nợ gốc khoảng 583,79 tỉ đồng.

Đáng chú ý hơn quy mô khoản nợ là danh mục tài sản bảo đảm. BIDV đang rao bán các khoản nợ với tài sản gồm quyền sử dụng đất, nhà máy, chuồng trại, máy móc, hàng tồn kho, các khoản phải thu và phần vốn góp tại công ty con.

Tại nhà máy Vĩnh Tân, Tân Uyên, Bình Dương, tài sản bảo đảm gồm bốn thửa đất với tổng diện tích 176.070 m², trên đó có 22 dãy chuồng chăn nuôi gà, nhà điều hành, nhà ấp và các công trình phụ trợ. Tại Bình Chánh, tài sản bảo đảm bao gồm khu đất hơn 6.364 m², nhà xưởng xử lý trứng cùng hệ thống máy móc, trong đó có dây chuyền MOBA-Omnia FT330 2022 nhập khẩu từ Hà Lan.

Tại Thạnh Hóa, tài sản bảo đảm gồm chín thửa đất với tổng diện tích 244.386 m², 14 dãy chuồng chăn nuôi gà và các công trình liên quan.

Những tài sản này cho thấy khoản nợ không nằm ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi. Ngược lại, phần lớn năng lực sản xuất của Ba Huân đang nằm trong cấu trúc tài sản bảo đảm.

Đây chính là điểm khiến câu chuyện Ba Huân đáng được nhìn dưới lăng kính tài chính doanh nghiệp thay vì chỉ là một câu chuyện nợ ngân hàng.

Từ gánh trứng đến chuỗi sản xuất khép kín

Hơn nửa thế kỷ trước, Ba Huân bắt đầu từ một gánh trứng nhỏ của bà Phạm Thị Huân. Thương hiệu phát triển cùng quá trình hiện đại hóa ngành chăn nuôi và chế biến thực phẩm, đặc biệt sau khi doanh nghiệp lựa chọn đầu tư vào công nghệ xử lý trứng và mô hình sản xuất khép kín.

Bước ngoặt quan trọng diễn ra trong giai đoạn dịch cúm gia cầm H5N1 đầu những năm 2000. Khi nhiều người kinh doanh rút lui, bà Huân lựa chọn đầu tư vào dây chuyền xử lý trứng hiện đại của châu Âu. Đây là quyết định đặt nền móng cho mô hình Ba Huân sau này: kiểm soát nhiều công đoạn từ chăn nuôi đến xử lý và phân phối.

Ba Huân sau đó mở rộng từ trứng tươi sang trứng chế biến, thực phẩm và các sản phẩm liên quan. Doanh nghiệp đầu tư trang trại, nhà máy, dây chuyền xử lý và phát triển hệ thống phân phối.

Đến năm 2022, theo thông tin doanh nghiệp từng công bố, Ba Huân có khoảng 3.200 tỉ đồng tài sản, quỹ đất 100 ha, hơn 900 nhân sự, trên 150 mã sản phẩm; sản phẩm hiện diện tại khoảng 3.000 siêu thị, phủ 100% tỉnh, thành và xuất khẩu sang Mỹ, Singapore, Nhật Bản và Malaysia.

Chuyển giao sở hữu: bước ngoặt của một doanh nghiệp gia đình

Năm 2022 là năm đặc biệt với Ba Huân không chỉ vì quy mô kinh doanh đạt mức cao, mà còn vì đây là thời điểm quyền sở hữu bắt đầu thay đổi.

Tháng 3/2022, bà Phạm Thị Huân công bố bán 25% cổ phần và bổ nhiệm ông Trần Việt Hưng, sinh năm 1985, làm Tổng giám đốc. Đến tháng 8 cùng năm, ông Hưng trở thành người đại diện theo pháp luật.

Theo chia sẻ của bà Phạm Thị Huân với Tuổi Trẻ cuối năm 2025, bà đã bán toàn bộ cổ phần và chỉ còn vai trò Chủ tịch HĐQT danh dự, không tham gia điều hành. Bà cũng cho biết bên mua mới thanh toán một phần tiền mua cổ phần, phần còn lại vẫn chưa được thanh toán.

Thông tin này, nếu đặt cạnh những khó khăn tài chính xuất hiện sau đó, cho thấy quá trình chuyển giao của Ba Huân không phải một thương vụ đơn giản.

Nó liên quan đồng thời đến quyền sở hữu, quyền điều hành và khả năng duy trì nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp sau chuyển giao.

Khi khó khăn lan từ bảng cân đối sang hoạt động

Cuối năm 2025, doanh nghiệp bị cưỡng chế dừng làm thủ tục hải quan do khoản nợ thuế quá hạn hơn 51,32 tỉ đồng. Theo thông tin được công bố thời điểm đó, khoản nợ gồm phần nghĩa vụ thuế phát sinh trong quá trình kinh doanh khó khăn và phần liên quan đến việc bán cơ sở vật chất vào cuối năm 2024 nhưng chưa hoàn tất nghĩa vụ thuế.

Sang năm 2026, Ba Huân tiếp tục xuất hiện trong danh sách doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội. Đến hết tháng 3/2026, doanh nghiệp chậm đóng BHXH 13 tháng, với tổng số tiền gần 8,6 tỉ đồng cho 136 người lao động.

Cùng thời gian, hoạt động sản xuất và phân phối có dấu hiệu thu hẹp. Nhà máy xử lý trứng tại Bình Chánh thông báo tạm ngưng hoạt động từ ngày 16/5/2026, trong bối cảnh nguồn nguyên liệu không ổn định và chi phí vận hành tăng.

Tại kênh bán lẻ, sự hiện diện của Ba Huân cũng giảm. Trong chương trình bình ổn thị trường TP.HCM năm 2026 – Tết Đinh Mùi 2027, thương hiệu chỉ còn hai mã trứng gà, trong khi trước đó có thêm các sản phẩm khác.

Đây là điểm đáng quan tâm hơn chính khoản nợ ngân hàng.

Bởi nợ có thể được tái cấu trúc. Tài sản có thể được bán. Vốn mới có thể được huy động.

Nhưng nếu năng lực tạo doanh thu và dòng tiền suy giảm, khả năng tái cấu trúc sẽ trở nên khó khăn hơn đáng kể.

Bài toán của Ba Huân không còn là “trả nợ”

Trong trường hợp Ba Huân, một phương án tái cấu trúc hiệu quả nếu có sẽ khó chỉ tập trung vào việc thanh toán một khoản nợ.

Doanh nghiệp cần đồng thời giải quyết ít nhất bốn bài toán: cơ cấu lại tài sản, xử lý nghĩa vụ tài chính, khôi phục năng lực sản xuất và xây dựng lại hệ thống phân phối.

Đáng chú ý, tài sản bảo đảm của BIDV phần lớn là tài sản vận hành. Nếu các nhà máy, trang trại và dây chuyền sản xuất bị tách khỏi hoạt động kinh doanh, giá trị kinh tế của chúng đối với doanh nghiệp có thể không còn giống giá trị khi được vận hành như một chuỗi thống nhất.

Đây là bài toán thường gặp trong tái cấu trúc doanh nghiệp sản xuất: giá trị thanh lý và giá trị hoạt động không nhất thiết giống nhau.

Một nhà máy trứng có thể có giá trị lớn khi nằm trong một chuỗi từ con giống, thức ăn, chăn nuôi, xử lý, đóng gói đến phân phối. Nhưng nếu chuỗi bị chia nhỏ, giá trị kinh tế của từng mắt xích có thể thay đổi.

Vì vậy, đối với Ba Huân, tài sản lớn nhất có thể không chỉ là đất đai hay máy móc. Đó còn là khả năng khôi phục một chuỗi sản xuất có đủ công suất và thị trường đầu ra.

Từ thương hiệu cá nhân đến năng lực quản trị

Ba Huân từng chứng minh rằng một doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể đi từ một hộ kinh doanh nhỏ đến một chuỗi thực phẩm quy mô lớn.

Thách thức hiện nay lại nằm ở chiều ngược lại: làm thế nào để một doanh nghiệp được xây dựng bằng dấu ấn cá nhân của nhà sáng lập có thể tồn tại và tăng trưởng sau khi người sáng lập rút khỏi quyền sở hữu.

Trong chưa đầy năm tháng của năm 2026, vị trí Tổng giám đốc và người đại diện pháp luật của Ba Huân tiếp tục có những thay đổi. Ông Trần Việt Hưng, ông Nguyen Tom Thanh rồi bà Nguyễn Thị Tươi lần lượt xuất hiện ở vị trí điều hành theo các mốc đăng ký được báo chí dẫn lại.

Với một doanh nghiệp đang phải xử lý nợ, nghĩa vụ thuế, BHXH và bài toán vận hành, sự ổn định của bộ máy quản trị có ý nghĩa đặc biệt.

Nhà đầu tư hay chủ nợ không chỉ cần biết doanh nghiệp có bao nhiêu tài sản. Họ cần biết ai chịu trách nhiệm, chiến lược nào đang được thực thi, dòng tiền sẽ được phục hồi bằng cách nào và cấu trúc vốn sau tái cấu trúc sẽ ra sao.

Ba Huân vẫn sở hữu một tài sản mà không phải doanh nghiệp nào cũng có: thương hiệu được xây dựng qua hơn 50 năm.

Nhưng thương hiệu chỉ có giá trị kinh tế khi được chuyển hóa thành doanh thu và dòng tiền.

Câu chuyện Ba Huân vì thế cho thấy một quy luật phổ biến của tăng trưởng: quy mô có thể giúp doanh nghiệp đi nhanh hơn, nhưng cũng có thể khiến chi phí của một sai lầm lớn hơn.

Một doanh nghiệp nhỏ có thể co lại để tồn tại. Một doanh nghiệp với hàng trăm tỉ đồng tài sản, hàng chục dãy chuồng trại, nhà máy, máy móc và hệ thống phân phối lại khó thu nhỏ mà không làm ảnh hưởng đến chính năng lực tạo doanh thu.

Câu hỏi là làm thế nào để những tài sản hiện có tạo ra đủ dòng tiền, một cách bền vững, để trả nợ, giữ người lao động, duy trì hệ thống phân phối và tái tạo tăng trưởng.

Nếu làm được, quá trình tái cấu trúc có thể trở thành một chương mới trong lịch sử Ba Huân.

Nếu không, quy mô tài sản lớn lại có thể trở thành lực cản, bởi càng nhiều tài sản cố định, càng nhiều vốn bị khóa và càng lớn chi phí phải gánh khi công suất vận hành suy giảm.

Sau hơn nửa thế kỷ, bài toán lớn nhất của Ba Huân vì thế không phải là giữ lại một thương hiệu quen thuộc trên kệ siêu thị.

Đó là xây dựng một mô hình doanh nghiệp đủ khỏe để thương hiệu ấy tiếp tục có giá trị trong 10 hay 20 năm tới.

Thùy Dung