An ninh tài chính số: Cần chủ động kiểm soát rủi ro từ AI, triển khai thực chất Sandbox

Trước sự gia tăng của các hình thức lừa đảo, tấn công mạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các tổ chức tài chính cần tăng cường bảo mật nhiều lớp, kiểm soát giao dịch và bảo vệ tài khoản khách hàng. Trong khi đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cần được triển khai thực chất để theo kịp tốc độ đổi mới công nghệ.

Tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 diễn ra ngày 6/11, bà Sophie Vũ Trần Ái Tâm, Giám đốc phát triển kinh doanh OKX Global, cho biết các sàn giao dịch tài sản mã hóa đang đối mặt với những cuộc tấn công ngày càng tinh vi. Đáng chú ý, tội phạm công nghệ cũng tận dụng AI để dò tìm lỗ hổng bảo mật và thực hiện các hành vi chiếm đoạt tài sản.

Các chuyên gia trao đổi tại tọa đàm Chung niềm tin - Vững tương lai, "Kiến tạo niềm tin số, bảo vệ An ninh tài chính trong kỷ nguyên AI".

Theo bà Ái Tâm, OKX đang ứng dụng AI vào nhiều lớp bảo vệ, trong đó có tự động phát hiện giao dịch đáng ngờ. Với hàng triệu giao dịch diễn ra mỗi giây trên nền tảng Blockchain, việc truy vết dòng tiền bằng phương pháp thủ công gần như không khả thi.

AI giúp hệ thống quét và phân tích giao dịch, nhận diện những nguồn tiền nằm trong diện nghi vấn. Khi phát hiện dòng tiền có dấu hiệu bất thường đi vào hệ thống, sàn sẽ tiến hành can thiệp và phong tỏa theo quy trình.

Ngoài giám sát giao dịch, OKX còn ứng dụng AI để kiểm tra mã độc và bảo đảm an toàn hệ thống nội bộ. Chẳng hạn, khi nhân viên vô tình tải về tệp chứa mã độc, hệ thống có thể nhận diện những đoạn mã bất thường và phát cảnh báo ngay từ giai đoạn phát triển, triển khai sản phẩm, thay vì chờ đến khi sản phẩm vận hành mới phát hiện sự cố.

Tuy nhiên, đại diện OKX nhấn mạnh AI không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp bảo mật truyền thống. Doanh nghiệp vẫn cần xây dựng hệ thống bảo mật nhiều lớp, phân quyền truy cập dữ liệu chặt chẽ và giới hạn quyền tiếp cận thông tin theo từng bộ phận. Đây là những nguyên tắc quan trọng nhằm hạn chế rủi ro từ cả bên ngoài lẫn nội bộ.

Tăng lớp xác thực, ngăn nguy cơ chiếm quyền tài khoản

Một trong những rủi ro được bà Ái Tâm cảnh báo là tình trạng chiếm quyền kiểm soát tài khoản (Account Takeover). Kẻ gian có thể sử dụng đường link giả mạo hoặc mã QR độc hại để chiếm quyền truy cập. Khi đó, tiền trong tài khoản có thể bị chuyển đi dù điện thoại vẫn nằm trong tay chủ sở hữu.

Đáng chú ý, người dùng không nhất thiết phải giao thiết bị cho người khác nhưng tài sản vẫn có nguy cơ bị chiếm đoạt nếu kẻ gian kiểm soát được tài khoản.

Đại biểu tham quan các gian hàng tại triển lãm.

Từ thực tế hỗ trợ người dùng, OKX đã triển khai giải pháp bảo mật OKX Shield. Một trong những biện pháp được áp dụng là hạn chế rút tiền trên giao diện website nhằm giảm nguy cơ bị lợi dụng các kênh truy cập khác để thực hiện giao dịch trái phép.

Bà Ái Tâm đề xuất các tổ chức tài chính tăng cường những lớp xác thực bổ sung như thiết lập hạn mức rút tiền hằng ngày, yêu cầu mã OTP đối với giao dịch vượt ngưỡng và ứng dụng công nghệ Passkeys.

Với Passkeys, người dùng phải xác thực lại bằng sinh trắc học như nhận diện khuôn mặt hoặc vân tay khi truy cập và thực hiện giao dịch. Theo bà, việc kết hợp nhiều lớp bảo mật sẽ góp phần hạn chế nguy cơ giả mạo, kể cả khi các đối tượng đã tìm cách chiếm quyền truy cập tài khoản hoặc thiết bị của người dùng.

Những giải pháp này cho thấy yêu cầu bảo vệ tài chính số không chỉ dừng ở việc xây dựng hệ thống phòng thủ, mà còn phải kiểm soát chặt chẽ từng giao dịch và nâng cao khả năng tự bảo vệ của khách hàng.

Sandbox phải được triển khai thực chất

Ở góc độ thể chế, TS. Trần Đình Thiên, chuyên gia kinh tế cho rằng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) là cách tiếp cận phù hợp để tạo điều kiện cho các sáng kiến, phát minh đột phá được thử nghiệm trong thực tế.

Tuy nhiên, theo ông, vấn đề không nằm ở việc đưa Sandbox vào văn bản chính sách mà quan trọng hơn là phải tổ chức thực thi thực chất, có khả năng thiết kế cơ chế thử nghiệm riêng cho từng trường hợp cụ thể.

Đã chấp nhận chơi với thời đại công nghệ cao thì chắc chắn phải có cách tiếp cận Sandbox triệt để hơn nữa. Nếu không, chúng ta không có cách nào đáp ứng được yêu cầu của các sáng kiến và phát minh trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế rất khốc liệt.

TS. Trần Đình Thiên

Ông cho rằng cần thiết kế cơ chế vận hành thông thoáng hơn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời trao quyền đi đôi với trách nhiệm cho các địa phương và chủ thể thực thi. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn quá trình xử lý, phát huy tính chủ động và khả năng thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Dẫn chứng thời gian đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam có thể kéo dài nhiều năm, TS. Trần Đình Thiên cảnh báo sự chậm trễ trong thủ tục có thể khiến các phát minh, sáng kiến mất đi giá trị và cơ hội cạnh tranh khi công nghệ thế giới liên tục tiến lên.

Theo ông, Việt Nam cần đẩy nhanh hoàn thiện thể chế cho nền kinh tế số và nền kinh tế thông minh. Tốc độ xử lý chính sách phải tương thích với tốc độ đổi mới công nghệ.

TS. Trần Đình Thiên cho rằng lợi thế của Việt Nam là sự linh hoạt, nhạy bén và khả năng ứng biến nhanh. Vấn đề đặt ra là cần xây dựng một khuôn khổ thể chế đủ cởi mở để phát huy những lợi thế này.

Nguyễn Tuyết